Cywilizacja Zachodnioeuropejska, czyli nowocześnie o historii

Rozmowa z prof. UAM dr. hab. Filipem Kubiaczykiem, pracownikiem naukowym Zakładu Kultury Zachodnioeuropejskiej Instytutu Kultury Europejskiej w Gnieźnie Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu, współtwórcą oraz koordynatorem nowego kierunku studiów Cywilizacja Zachodnioeuropejska.


   - Panie profesorze, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydało zgodę, aby Instytut Kultury Europejskiej UAM w Gnieźnie, w roku akademickim 2016/2017 prowadził studia na kierunku Cywilizacja Zachodnioeuropejska. To wasz ogromny sukces?
   - Z całą pewnością. Pozytywna decyzja Ministerstwa jest zwieńczeniem naszych prac nad nowym kierunkiem studiów. Proszę zauważyć, że jest to już drugi kierunek – po Projektowaniu Kultury – który w przeciągu ostatnich dwóch lat uzyskał przedmiotową zgodę Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Oznacza to, że oferta dydaktyczna, którą proponuje Instytut Kultury Europejskiej jest nie tylko atrakcyjna i nowatorska, ale również spełnia wszystkie wymogi stawiane jednostkom naukowo-badawczym w tej materii. Zwrócę też uwagę, że trochę ponad 50 procent wniosków o utworzenie nowych kierunków jest przez Ministerstwo odrzucanych. Nasze osiągnięcie jest zauważalne w skali całego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. To wielki sukces dla Instytutu Kultury Europejskiej i zachęta do dalszej pracy, mającej na celu poszerzanie i uatrakcyjnianie naszej oferty dydaktycznej.

   - Po Komunikacji Europejskiej i Projektowaniu Kultury to już trzeci autorski kierunek, który Instytut Kultury Europejskie w Gnieźnie będzie prowadził samodzielnie. Czym różni się ten kierunek studiów od dwóch pozostałych?
   - Chciałbym wskazać kilka najważniejszych różnic. Komunikacja Europejska jest kierunkiem o profilu ogólnoakademickim a nie praktycznym, jak Cywilizacja Zachodnioeuropejska. Z kolei Projektowanie Kultury jest kierunkiem o profilu praktycznym, ale tutaj różnica tkwi w podstawie programowej, treściach i formach kształcenia, nabywanych kompetencjach zawodowych i profilu absolwenta. Jeśli spojrzymy na program studiów kierunku Cywilizacja Zachodnioeuropejska, zauważymy, że jest on silnie zakorzeniony w historii. Oznacza to, że kierunek ten powinien zainteresować przede wszystkim tych młodych ludzi, którzy interesują się przeszłością i chcieliby poznawać ją w Gnieźnie w całkowicie nowej perspektywie, znacząco odbiegającej od tradycyjnego kursu historii. Stawiamy na połączenie wiedzy o przeszłości z nowoczesnymi metodami nauczania, które otworzą przed absolwentami tego kierunku zupełnie nowe szanse na rynku pracy. Na tym polega specyfika tego kierunku.

   - Podkreśla Pan profesor specyfikę nowego kierunku, chciałbym zapytać – czy odnosi się ona bardziej do treści programowych, czy formy kształcenia?  
   - Do jednego i drugiego. Podstawową dyscypliną, swoistym kręgosłupem, na którym program został oparty, jest, co oczywiste, historia. Ale nasz program odwołuje się również do takich dyscyplin jak kulturoznawstwo, literaturoznawstwo, religioznawstwo czy filozofia, co także jest naturalne, rzecz cała dotyczy wszakże cywilizacji, złożonego kompleksu zagadnień. Niemniej, jak już wcześniej wspomniałem, historia jest dyscypliną wiodącą. Tak sobie założyliśmy, współpracując w tej materii z naszymi koleżankami i kolegami z Instytutu Historii UAM. Z czego to wynikało? Z dwóch powodów. Po pierwsze, uznaliśmy, że wiele dzisiejszych problemów i konfliktów, z którymi muszą mierzyć się społeczeństwa należące do zachodnioeuropejskiego kręgu kulturowego, ma swoje źródło w coraz słabszej znajomości przeszłości, co prowadzi do jej wypaczania i instrumentalnego wykorzystywania. Żyjemy też w bardzo zglobalizowanym świecie, co wymaga od nas nieustannego potwierdzania swojej tożsamości, samookreślania się wobec innych narodów i kultur. Kompleksowe zrozumienie uwarunkowań procesów historycznych, które wpłynęły na dzisiejszy kształt świata zachodniego, pozwoli studentom na jego lepsze zrozumienie. Po drugie, w dobie konkurencyjności świata nauki, zdajemy sobie sprawę z wagi, jaką przywiązują dzisiejsi absolwenci szkół średnich do formy kształcenia. Stąd nasz program studiów został tak pomyślany, aby klasyczne uniwersyteckie wykłady nie zdominowały pozostałych form. Przeważają te o charakterze interaktywnym: ćwiczenia, konwersatoria, warsztaty i projekty. Wychodzimy z założenia, że nie ma lepszej formy przyswajania wiedzy teoretycznej niż jej równoległa, praktyczna materializacja w realizowanym projekcie. Do tego wszystkiego dochodzi 360 godzin praktyk w licznych instytucjach kulturalnych z Gniezna i Poznania – Radio Gniezno, Radio Plus Gniezno, Telewizja Gniezno, Miejski Ośrodek Kultury w Gnieźnie, Muzeum Początków Państwa Polskiego, Gnieźnieński Tydzień, Przemiany na Szlaku Piastowskim, Zakład Fotograficzny Foto Stube, Wielkopolskie Muzeum Niepodległości w Poznaniu, Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy – które podpisały z nami porozumienia o współpracy.
 
   - Czy studiując Cywilizację Zachodnioeuropejską można wybrać jakąś specjalność? Jeśli tak, to czym się ona charakteryzuje?
   - Tak, oczywiście. Specjalność, jaką oferujemy studentom, to „Dziedzictwo cywilizacji Zachodu w kontekstach medialnych”. Jej specyfika polega na bogatej ofercie przedmiotów kształcenia zawodowego, które będą prowadzone przez wykwalifikowane osoby posiadające praktyczne doświadczenie w zakresie wykorzystywania współczesnych przekazów medialnych. Mam tutaj na myśli zwłaszcza takie zagadnienia jak tworzenie i obróbka zdjęć,  projektowanie audycji radiowych, filmów dokumentalnych, widowisk teatralnych, organizacja rekonstrukcji historycznych, tworzenie wirtualnych rekonstrukcji obiektów historycznych, prowadzenie i obsługa portali społecznościowych, blogów i stron www. W ramach specjalności studenci nabędą niezbędnych umiejętności praktycznych, które pozwolą im na rozpowszechnianie i promocję historyczno-kulturowego dziedzictwa zachodnioeuropejskiego kręgu kulturowego przy wykorzystaniu współczesnych technik audiowizualnych z zastrzeżeniem, że media będą dla nich stanowić tylko narzędzie przydatne do realizacji tych celów, nie zaś samoistny cel poznania. W puli przedmiotów zawodowych, które razem stanowią 375 godzin zajęć, studenci nabędą także praktycznych umiejętności związanych z organizacją imprez masowych i prowadzeniem działalności kulturalnej. Pragniemy nauczyć studentów tego kierunku wykorzystywania współczesnych technologii multimedialnych do utrwalania, promowania i rozpowszechniania dziedzictwa cywilizacji Zachodu w wymiarze lokalnym, regionalnym, narodowym, europejskim i światowym. W dalszej perspektywie przedmiotowy kierunek studiów zostanie wzbogacony o drugą specjalność. Uważnie monitorujemy rynek edukacyjny i będziemy się starali tak opracować drugą specjalność, aby wpisywała się ona w bieżące preferencje przyszłych studentów. Czasy, kiedy uczelnie wyższe nie zwracały uwagi na prawa rynku i tworzyły różne egzotyczne kierunki studiów są już passé.

   - Gdyby chciał Pan zachęcić kandydatów do studiowania Cywilizacji Zachodnioeuropejskiej, unikatowego w skali kraju kierunku, to na jakie jego walory zwróciłby szczególnie uwagę?
   - Po pierwsze, praktyczny wymiar studiowania na tym kierunku. Omówiona przeze mnie specjalność oferuje studentom możliwość uzyskania konkretnych umiejętności zawodowych w ramach studiów o charakterze humanistycznym. To nowoczesna humanistyka dla ciekawych świata, niebojących się wyzwań, ambitnych młodych ludzi! Po drugie, Cywilizacja Zachodnioeuropejska oferuje atrakcyjny, unikatowy w skali kraju program studiów i zajęć prowadzonych nie tylko przez kadrę naukowo-dydaktyczną Instytutu Kultury Europejskiej we współpracy z Instytutem Historii UAM, ale także specjalistów-praktyków z zakresu mediów społecznościowych, telewizji, radia, portali internetowych, fotografii czy grup zajmujących się rekonstrukcjami historycznymi, którzy będą z nami współpracować. Dodatkowo należy wspomnieć, że 30 procent przedmiotów w programie studiów, to przedmioty do wyboru. Oznacza to, że do studenta będzie należał wybór wszystkich przedmiotów wchodzących w skład tej puli. Studenci będą mogli wybierać wykłady, warsztaty, translatoria i seminaria licencjackie, w których będą chcieli uczestniczyć. Zajęcia do wyboru zostały tak sprofilowane i podzielone, aby każdy student znalazł coś dla siebie, również w obrębie zajęć przypisanych do każdego z wykładowców. Stawiamy na różnorodność i dowolność wyboru. Po trzecie, zwróciłbym uwagę na aktualny rynek pracy. Wobec trwającego sporu o kształt współistnienia różnych cywilizacji, w Europie, w tym Polsce, rośnie zapotrzebowanie na specjalistów, którzy posiadając rzetelną wiedzę na temat historyczno-kulturowego dziedzictwa cywilizacji zachodniej będą potrafili pracować na różnych szczeblach nad dialogiem i pokojowym współistnieniem, a także bezpieczeństwem europejskim. Po czwarte wreszcie, jako pracownik Instytutu, historyk i mieszkaniec Gniezna, nie mogę nie wspomnieć o historycznej otoczce i magii związanej z tym miastem. Przecież Gniezno to kolebka polskiej państwowości, polskiej historii! Czy może być lepsze miejsce do studiowania kierunku tak silne związanego z przeszłością niż pierwsza stolica Polski?

   - Wspomniał Pan profesor o rynku pracy, jakie konkretne perspektywy otwierają się przed osobami, które zdecydują się na studiowanie tego kierunku?
   - Po ukończeniu studiów absolwent kierunku Cywilizacja Zachodnioeuropejska uzyska tytuł licencjata. Poza naturalną możliwością pogłębiania nabytej wiedzy na dowolnych studiach drugiego stopnia, czyli studiach magisterskich – będzie mógł znaleźć zatrudnienie w lokalnych, krajowych i międzynarodowych instytucjach oraz organizacjach społecznych i kulturalnych, a także podejmować współpracę i udzielać konsultacji naukowych administracji rządowej i samorządowej. To samo dotyczy grup organizujących kontakty naukowe, kulturalne i gospodarcze z krajami Europy zachodniej. Także środowiska polityczne otwarte na wartości europejskie i problematykę  integracji potrzebują znawców historii i kultury europejskiej. Podobnie środowiska biznesowe, które współpracują z podmiotami zachodnioeuropejskimi poszukują specjalistów i doradców od kulturowych uwarunkowań działalności gospodarczej. Absolwent Cywilizacji Zachodnioeuropejskiej znajdzie też pracę w środkach masowego przekazu, zwłaszcza tych, które podejmują tematykę europejską w jej rozmaitych kontekstach: politycznych, kulturowych, społecznych, gospodarczych. Będzie mógł podjąć pracę w instytucjach kultury, lokalnych, ogólnopolskich i europejskich mediach i organizacjach społecznych jako specjalista do spraw cywilizacji zachodnioeuropejskiej. Absolwenci kierunku pochodzący z Gniezna i okolic będą mogli ożywić gnieźnieńskie i poznańskie instytucje kulturalne: muzea, domy kultury, telewizję, radio, portale internetowe, prasę, grupy rekonstrukcyjne, biura poselskie, jako specjaliści o solidnych i konkretnych umiejętnościach zdobytych w czasie studiów.

   - Instytut Kultury Europejskiej spełnia wszystkie konieczne warunki, aby prowadzić Cywilizację Zachodnioeuropejską. Chciałbym zapytać o kadrę oraz infrastrukturę; w czym tkwi potencjał Instytutu w Gnieźnie?
   - Wystarczy odwiedzić nasz budynek i zapoznać się z naszą kadrą naukowo-dydaktyczną, aby zdać sobie sprawę z potencjału, jaki posiada Instytut Kultury Europejskiej. Spełniamy wszystkie wymogi ministerialne w tym zakresie. Wymownym tego świadectwem jest to, iż ministerstwo odstąpiło od szczegółowego uzasadnienia swojej pozytywnej decyzji. Nie może być chyba lepszej rekomendacji. Wśród kadry Instytutu Kultury Europejskiej są historycy, zarówno samodzielni pracownicy naukowi, jak i adiunkci, którzy reprezentują każdą epokę historyczną. W strukturze Instytutu Kultury Europejskiej funkcjonuje Zakład Kultury Zachodnioeuropejskiej, którego pracownicy naukowo-dydaktyczni zajmują się głównie problematyką wchodzącą w zakres cywilizacji zachodnioeuropejskiej. Do problematyki tej w swoich badaniach nawiązują również pracownicy naukowi pozostałych jednostek badawczych, to jest Zakładu Kultury i Tradycji Antycznej, Zakładu Kultury Współczesnej i Multimediów, Zakładu Teorii i Badań Interdyscyplinarnych, Zakładu Kultury Judaizmu Europejskiego, Zakładu Studiów Gnieźnieńskich i Zakładu Komunikacji Kulturowej. Instytut Kultury Europejskiej w Gnieźnie współpracuje z uczonymi z niemal całej Europy zachodniej, między innymi z Niemiec, Włoch, Francji, Szwajcarii, Hiszpanii. W IKE UAM organizowane są konferencje międzynarodowe oraz ogólnopolskie, seminaria, odczyty i wykłady monograficzne, podczas których podejmowane są  różnorodne problemy dotyczące cywilizacji zachodnioeuropejskiej, zarówno w kontekstach historycznych, jak i współczesnych. Pracownicy IKE UAM uczestniczą także w międzynarodowych spotkaniach naukowych, publikują poza granicami kraju oraz odbywają staże naukowo-badawcze w zachodnioeuropejskich ośrodkach naukowych. Wyniki swoich badań prezentują również w seriach wydawniczych i czasopismach naukowych wydawanych przez nasz Instytut, wśród nich „Studia Europaea Gnesnensia” – 13 punktów na ministerialnej liście czasopism punktowanych, jak i w renomowanych czasopismach krajowych i zagranicznych. Do tego dodajmy nowoczesny kompleks uniwersytecki, na który składają się świetnie wyposażone sale multimedialne, ciągle rozwijająca się biblioteka, akademiki o europejskim standardzie, uczelniana stołówka. Wszystko to daje gwarancję wysokiego poziomu kształcenia w ramach nowego kierunku.

   - Powiedział Pan, że współczesne czasy wymagają od nas potrzeby określenia własnej tożsamości – tyle obecnie dzieje się w relacjach z innymi kulturami, narodami, grupami etnicznymi. Czy zatem można powiedzieć, że Cywilizacja Zachodnioeuropejska jest pewną formą wzmocnienia lub nawet odtworzenia świadomości europejskiej opartej na wartościach, które od wieków konstytuowały Polskę, Europę, a szerzej Zachód, jako gwaranta wolności i prawdy?     
   - To bardzo dobre pytanie. Wiele się dzisiaj mówi o kryzysie czy wręcz końcu cywilizacji zachodnioeuropejskiej. Podobnie rzecz ma się z wartościami tradycyjnie przypisywanymi temu kręgowi cywilizacyjnemu, takimi jak wolność, dobro, prawda, sprawiedliwość, etyka, prawo. Niektórzy badacze mówią o kruszeniu się Europy, o rozterkach tożsamościowych jej mieszkańców, o nienawiści do Zachodu ze strony innych kręgów cywilizacyjnych. W tym sensie kierunek Cywilizacja Zachodnioeuropejska z całą pewnością może pełnić rolę nie tylko wzmocnienia czy odtwarzania świadomości europejskiej, ale również budowania mostów pomiędzy różnymi kręgami kulturowymi i cywilizacyjnymi. O tym, że jest to możliwe – świadczą chociażby studenci z Rosji, Ukrainy, Litwy, Niemiec, Hiszpanii, a nawet Kirgistanu, którzy u nas studiują. Cywilizacja Zachodnioeuropejska ma szansę stania się kierunkiem studiów, który ponad politycznymi waśniami i konfliktami będzie nie tylko przekazywał solidną wiedzę o fundamentach cywilizacji Zachodu, ale także pozwalał zrozumieć osobom spoza tego kręgu kulturowego jego specyfikę i wartości. Myślę, że w kontekście obecnej sytuacji międzynarodowej byłoby to piękne świadectwo triumfu wiedzy i edukacji nad władzą i polityką.

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.