Wielki kantor Gniezna

Wyróżniony Wielki kantor Gniezna

Problemy z kompozytorem i kantorem synagogalnym Izaakiem Heymannem, zwanym Gnesener Chasan, pojawiają się w chwili prób ustalenia jego prawidłowej daty i miejsca narodzin.


Źródła holenderskie za miejsce narodzin podają Gniezno, wspominają również lata 1818, 1829, 1832 lub 1834 jako rok urodzenia. W źródłach niemieckich natomiast, gnieźnieński kantor przyszedł na świat w powiecie trzebnickim na Dolnym Śląsku. Nieprecyzyjny jest również Dictionary of Jewish Biography, który podaje, iż Heymann to... „Russian cantor and composer”. Rosyjskie z kolei źródła twierdzą, iż muzyk to... „немецко-нидерландский хаззан”, a zatem niemiecko-holenderski chazan (kantor prowadzący nabożeństwo z mniejszego pulpitu przed Aron ha-kodesz).

Jeśli zatem jest niemały bałagan w biografii Izaaka Heymanna, ze względu na niezaprzeczalne związki z Gnieznem oraz jako Gnieźnianie pamiętający swojego kompozytora i kantora – podobnie jak Holendrzy, muzyka zwać będziemy Gnesener Chasan, gnieźnieńskim chazanem.

Izaak Heymann, syn Pinchasa Heymanna z Białegostoku (stąd zapewne wątek rosyjski w biografii), po studiach na Węgrzech był kantorem, oprócz Gniezna, również w Wieluniu i Grudziądzu, następnie od 1856 roku aż do śmierci był głównym kantorem Amsterdamu.

Napisał wiele pieśni religijnych, w Europie sławę zyskał dzięki muzyce synagogalnej. W 1898 roku opublikował zbiór hymnów Schirei todah le'el zadedykowany królowej holenderskiej Wilhelminie (1880-1962). Zadedykowanie hymnów dziewięcioletniej, przyszłej królowej Wilhelminie, było de facto formą podziękowania dla jej ojca, króla Wilhelma III Holenderskiego (1817-1890), z którego inicjatywy kantorowi z Gniezna w 1881 roku nadano obywatelstwo holenderskie.

Po wyjeździe z Gniezna osiadł na stałe w Amsterdamie. Jego pierwszy występ w roli chazana Wielkiej Synagogi w Amsterdamie zebrał tak wielkie tłumy, że interweniować musiała policja. Gnieźnieński chazan dysponował wyjątkowo piękną barwą tenora.

Od 1863 roku, chcąc doskonalić warsztat kompozytorski, Heymann nawiązał współpracę z dyrektorem kolońskiego konserwatorium muzycznego, Ferdynandem Hillerem (1811-1885). Hiller, wybitny dyrygent i sam zajmujący się kompozycją, wysoko ocenił szczególnie twórczość chóralną Heymanna, która była w podstawowym repertuarze amsterdamskiego zespołu synagogalnego.

Do tej pory Izaak Heymann znany jest na świecie jako twórca szkoły amsterdamskich kantorów. Kompozytor oraz muzyk miał syna Carla Heymanna (1854-1922), który został słynnym pianistą-wirtuozem okrzykniętym następcą Antoniego Rubinsteina (1829-1894).

W Gnieźnie odbywa się wiele imprez kulturalnych upamiętniających m.in. Żydów, np. Dni Kultury Żydowskiej i Izraelskiej, Miasto Trzech Kultur (Urząd Miasta) czy Gnieźnieńskie Dni Judaizmu (Collegium Europaeum Gnesnense). Warto byłoby przy jednej z tych okazji zorganizować np. Festiwal Muzyki Żydowskiej im. Izaaka Heymanna, skoro kompozytor do końca życia publicznie używał przydomku „Gnieźnieński Chazan”.

Widocznie Gniezno było mu bardzo bliskie.

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.